Forsíđa
Fréttir
Spurt og svarađ
Frćđsla
Skýrslur
Spjall
Tenglar
Um ráđgjöfina
Póstur
heilthing.is
 

 
Fréttir

 

Munntóbak drap frćgan íţróttamann

 

                                                      
Um 28.000 krabbameinstilfelli greinast á ári í Bandaríkjunum sem rekja má beint til munntóbaksnotkunar.

 

Fyrir tveimur árum, í maí 1998, var haldin hátíđarsamkoma í ríkisţinghúsinu í St. Paul í Minnesota til heiđurs gömlum hafnaboltakappa, Bill Tuttle. Sá skuggi hvíldi yfir samkomunni ađ heiđursgesturinn gekk ekki heill til skógar. Hann var búinn ađ missa stóran hluta af kjálka og höku af völdum munnkrabbameins. Lćknar hans sögđu orsökina vera áratuga munntóbaksneyslu.

 

Međal ţeirra sem tóku til máls á samkomunni var Joe Garagiola sem á árum áđur lýsti leikjum í úrvalsdeildinni. ,,Reyklaust er ekki skađlaust," sagđi hann hrćrđur og hvatti eindregiđ til hárra skatta á reyklaust tóbak. Tveimur mánuđum síđar var Tuttle látinn, 69 ára ađ aldri.

 

Vandamál Bills Tuttle var ekki einstakt međal leikmanna í hafnabolta. Ţvert á móti hefur munntóbaksneysla veriđ eins og inngróinn ţáttur í bandarískum hafnabolta og veriđ margfalt algengari međal hafnaboltamanna en almennt í ţjóđfélaginu. Ţetta hefur veriđ vaxandi áhyggjuefni og undanfarin ár hefur ýmislegt veriđ gert til ađ spyrna viđ fótum.

 

Frćđsluherferđ sem nćr til alls landsins og kennd er viđ Garagiola hefur boriđ ţann árangur ađ munntóbaksnotendum hefur fćkkađ úr 40% í 35% í úrvalsdeild hafnaboltans. Áriđ 1994 var sett bann viđ munntóbaksneyslu í neđri deildum og ţar er hún komin niđur í 29%. Međal ţeirra sem iđka hafnabolta í bandarískum framhaldsskólum er ástandiđ uggvćnlegt. Ţeir herma gjarnan eftir fyrirmyndunum í deildakeppninni og er taliđ ađ rúmlega helmingurinn noti munntóbak.

 

Almennt fer munntóbaksneysla í vöxt í Bandaríkjunum, einkum međal ungra karlmanna. Vísindamađur viđ rannsóknastofnunina í Oregon heldur ţví fram ađ ţessi neysla hefjist ađ međaltali viđ 12 ára aldur, tveimur árum yngra en menn byrji ađ međaltali ađ reykja sígarettur. Einnig ber meira á ţví en áđur ađ fullorđiđ fólk af ýmsum stéttum fari ađ nota munntóbak, sérstaklega karlmenn.

 

Ţađ eru ekki síst tannlćknar sem óttast ţessa ţróun, enda verđa ţeir öđrum fremur varir viđ afleiđingar munntóbaksnotkunar. Međal algengra einkenna eru tóbakslitađar tennur, tannholdsrýrnun, andremma og varanleg fleiđur eđa eymsli.. Af langvarandi neyslu geta hlotist áberandi, afmarkađar skemmdir í slímhúđ í munni sem sumar geta leitt til krabbameins en ganga ţó oft til baka á nokkrum vikum eftir ađ menn hćtta ađ nota tóbak.

 

Bandaríska tannlćknasambandiđ hefur hvatt tannlćkna og ađra lćkna til ađ ráđleggja ţeim skjólstćđingum sínum sem nota reyklaust tóbak ađ hćtta ţví alveg. Sé hćgt ađ sýna mönnum skemmdir í munni á ţeim sjálfum auđveldar ţađ allar fortölur. Ekki tekst ţó öllum ađ hćtta sem ţađ reyna, langt í frá. Árangur virđist vera nokkurn veginn sá sami og hjá ţeim sem reyna ađ hćtta ađ reykja, enda virđist reyklaust tóbak ekki vera síđur ávanabindandi og ekki auđveldara ađ hćtta viđ ţađ en hćtta ađ reykja.

 

Alvarlegasta hćttan sem fylgir munntóbaksneyslu er sú ađ hún leiđi til krabbameins í munni, og e.t.v. annars konar krabbameina.. Í munntóbaki eru krabbameinsvaldar, m.a. nítrósamín , fjölhringlaga arómatísk kolvetnissambönd og hiđ geislavirka pólóníum 210, en nokkuđ misjafnt eftir tegundum. Í Bandaríkjunum koma upp sem nćst 28.000 ný tilfelli munnkrabbameins á ári og taliđ er ađ stór hluti ţeirra tengist munntóbaki. Ţađ ađ kyngja munntóbakslegi er einnig taliđ auka hćttu á magasári og skemmdum í vélinda.

 

Flestir bandarískir sérfrćđingar munu vera á einu máli um ađ áróđur gegn reykingum geti orđiđ til ţess ađ sumir reykingamenn fari ađ nota reyklaust tóbak í stađ ţess ađ reykja. Ţess vegna ţurfi ađ leggja áherslu á ađ sýna mönnum fram á ađ reyklaust tóbak sé engan veginn skađlaus kostur í stađ reykinga.

 

 

 

Birt međ leyfi

Reyklaus.is  2003 /Heimild: Chewing tobacco takes toll on health. CNN.com.health, 18 febrúar 2000.